De verborgen geschiedenis van de afsluitdijk

NHL en Leeuwarder Courant organiseerden succesvolle lezing t.g.v. 75 jaar afsluitdijk

Wie op de afsluitdijk rijdt passeert de Lorentzsluizen. De cruciale rol van de vermaarde Nederlandse natuurkundige Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928), Nobelprijswinnaar en leermeester van Einstein bij de afsluiting van de Zuiderzee is niet algemeen bekend.
Ter gelegenheid van 75 jaar afsluitdijk presenteerde de wetenschapshistoricus Prof.Dr. A.J.Kox enkele dagen voor het jubileum deze verborgen geschiedenis van de totstandkoming van de afsluitdijk in samenwerking met het lectoraat ICT en veranderende didactiek en de Leeuwarder Courant. De presentatie werd multimediaal ondersteund door George Plakké (student CMD).

Zo’n 100 zeer geïnteresseerde bezoekers bezochten zalencentrum Trebol in Harlingen. Veel oud-ingenieurs van Rijkswaterstaat wilden het naatje van de kous weten en na driekwart vragen sloot Jan Lepeltak het officiële deel en werden onder genot van een hapje en een drankje nog veel herinneringen aan de inmiddels legendarische dijk opgehaald.

Hieronder volgt een korte samenvatting van de lezing van Prof.Kox.

In juni 1918 werd na jarenlange voorbereiding en enkele mislukte pogingen de Zuiderzeewet door het parlement aangenomen. Deze wet, het geesteskind van minister Cornelis Lely, voorzag in afsluiting en vervolgens de gedeeltelijke drooglegging van de Zuiderzee. Op aandringen van de Tweede Kamer stelde Lely in juli 1918 een commissie in die moest gaan onderzoeken hoe de afsluiting van de Zuiderzee de waterstanden in de Waddenzee zou beïnvloeden. Over dit punt bestond grote onenigheid onder de deskundigen: schattingen van de verwachte verhoging liepen uiteen van 15 centimeter tot vier meter. Voorzitter van de commissie werd de 65-jarige Hendrik Lorentz, de internationaal befaamde en ook landelijk bekende natuurkundige. Aanvankelijk ging Lorentz ervan uit dat zijn voorzitterschap vooral coördinerend zou zijn, maar al snel ontdekte hij dat geen van de commissieleden de kennis en de vaardigheden bezat om het probleem aan te pakken en op te lossen. Zo begon voor Lorentz een periode van acht jaar vrijwel onafgebroken werk waarin hij eigenhandig een stromingsmodel voor de open en de gesloten Zuiderzee opstelde en vervolgens de methode uitwerkte om te berekenen hoe de Afsluitdijk de waterstanden zou beïnvloeden. Lorentz’ aanpak was geheel nieuw en heeft later ook een belangrijke rol gespeeld bij andere waterloopkundige projecten, zoals de Deltawerken. Lorentz is zelf altijd bescheiden geweest over zijn bijdrage, maar vast staat dat het eindrapport van de commissie — dat vrijwel geheel door Lorentz is geschreven — zonder hem niet zou zijn verschenen. Het tijdbeslag van het werk ging ook niet voorbij aan Lorentz’ internationale collega’s, zoals Einstein waarvan sommigen het openlijk betreurden dat hij zoveel jaren in feite verloren was voor de natuurkunde.



Op de foto vlnr  Sybe van der Meulen (adj.hoofdredacteur Leeuwarder Courant),  Prof.Dr. Anne Kox wetenschapshistoricus Universiteit van Amsterdam en Rimmert Mulder  (hoofdredacteur Leeuwarder Courant).
(foto: Jan Lepeltak)